Atenuación en Redes HFC: Comprendiendo y Mitigando Pérdidas de Señal

En el dinámico panorama de la conectividad, las redes HFC (Híbrido de Fibra Coaxial) han sido pilares fundamentales para la distribución de servicios de alta velocidad. Sin embargo, como toda tecnología de transmisión, estas redes no están exentas de desafíos, siendo la atenuación una de las principales preocupaciones. Este fenómeno, que se refiere a la pérdida de potencia o amplitud de la señal a medida que viaja a través de la red, puede impactar significativamente la calidad del servicio y la experiencia del usuario. Comprender qué es la atenuación en las redes HFC, sus causas, sus efectos y cómo se puede mitigar es crucial para garantizar un rendimiento óptimo y la satisfacción del cliente.

Arquitectura HFC: La Base de la Transmisión Híbrida

Las redes HFC se caracterizan por una arquitectura que combina lo mejor de dos mundos: la fibra óptica y el cable coaxial. En este modelo, la fibra óptica se extiende desde la central del proveedor de servicios hasta un nodo óptico ubicado en un vecindario. Desde este nodo, la señal se convierte a formato eléctrico y se distribuye a los hogares y negocios individuales a través de cables coaxiales.

Diagrama de red HFC con nodo óptico y cables coaxiales

Esta configuración híbrida ofrece un equilibrio entre el alcance y la capacidad de la fibra óptica y la infraestructura de cable coaxial preexistente, lo que a menudo facilita despliegues más rápidos y económicos en comparación con soluciones de fibra pura hasta el hogar (FTTH). No obstante, la coexistencia de ambos medios de transmisión introduce particularidades en la propagación de la señal, y es en el tramo coaxial donde la atenuación se vuelve un factor más pronunciado.

¿Qué es la Atenuación y Cómo Afecta a las Redes HFC?

La atenuación es la disminución de la intensidad de una señal a medida que se propaga a lo largo de un medio de transmisión. En las redes HFC, esta pérdida de potencia se manifiesta principalmente en el segmento de cable coaxial. Diversos factores contribuyen a este fenómeno, y su impacto puede variar desde una ligera degradación de la calidad hasta la interrupción completa del servicio.

La pérdida de luz en la transmisión es llamada atenuación. En el contexto de las redes HFC, esta pérdida se traduce en una disminución de la potencia de la señal eléctrica que viaja por el cable coaxial. Esta disminución puede afectar la capacidad del receptor para decodificar correctamente la información, resultando en problemas como:

  • Mosaico en la imagen: Artefactos visuales en la televisión donde la imagen se descompone en bloques o "mosaicos".
  • Cuadro congelado: La imagen de video se detiene, dejando de actualizarse.
  • La imagen y el sonido se vuelven negros: Pérdida total de la señal de video y audio.
  • Problemas de datos de alta velocidad: Lentitud, interrupciones o imposibilidad de establecer conexiones estables para servicios de Internet.
  • Problemas de pago por visión: Fallos en la transmisión de señales de canales premium o bajo demanda.

Estos síntomas son particularmente frustrantes para los usuarios, ya que pueden aparecer de manera intermitente, dificultando su diagnóstico y solución.

Factores que Contribuyen a la Atenuación en Cables Coaxiales

El cable coaxial, a pesar de su robustez, presenta ciertas características inherentes que lo hacen susceptible a la atenuación. Los principales contribuyentes a la pérdida de señal en este medio incluyen:

Pérdidas por Resistencia (Pérdidas Óhmicas)

El conductor central y la malla conductora del cable coaxial están hechos de materiales que, si bien son buenos conductores, poseen una resistencia eléctrica intrínseca. A medida que la corriente eléctrica (que transporta la señal) fluye a través de estos conductores, parte de su energía se disipa en forma de calor debido a esta resistencia. Esta disipación de energía se conoce como pérdida óhmica. La magnitud de esta pérdida aumenta con la frecuencia de la señal y la longitud del cable.

Pérdidas Dieléctricas

El material aislante (dieléctrico) que separa el conductor central de la malla conductora también contribuye a la atenuación. Los materiales dieléctricos no son perfectos y pueden absorber una pequeña cantidad de energía de la señal electromagnética que viaja a través de ellos. Esta absorción de energía se convierte en calor, resultando en una pérdida de señal. Las pérdidas dieléctricas también tienden a aumentar con la frecuencia de la señal.

Pérdidas por Reflexión (Adaptación de Impedancia)

Para una transmisión de señal eficiente, la impedancia del cable coaxial debe coincidir con la impedancia de los dispositivos conectados (transmisores, receptores, conectores, divisores, etc.). Si hay una discrepancia en la impedancia, parte de la señal se reflejará de vuelta hacia la fuente, en lugar de continuar su camino. Estas reflexiones pueden causar interferencias y una reducción efectiva de la potencia de la señal recibida. La calidad de los conectores, empalmes y la integridad general del cableado son cruciales para minimizar las pérdidas por reflexión.

Efecto Pelicular (Skin Effect)

A altas frecuencias, la corriente eléctrica tiende a fluir principalmente en la superficie exterior del conductor, en lugar de distribuirse uniformemente por todo su grosor. Este fenómeno, conocido como efecto pelicular, aumenta la resistencia efectiva del conductor a altas frecuencias, lo que a su vez incrementa las pérdidas óhmicas. Los cables coaxiales de alta calidad suelen emplear conductores chapados en plata o cobre para mitigar este efecto, pero no lo eliminan por completo, especialmente a las frecuencias más altas utilizadas en HFC.

Daño Físico y Degradación del Cable

Factores externos como la corrosión, la humedad, la presión excesiva sobre el cable, o daños mecánicos (pliegues, cortes) pueden comprometer la integridad del cable coaxial. Estos daños pueden alterar la estructura del cable, afectar la continuidad de la malla y el conductor central, y crear puntos de alta resistencia o discontinuidades que provocan pérdidas de señal significativas y, en ocasiones, la entrada de ruido externo.

El Ruido y la Interferencia: Enemigos de la Señal HFC

Además de la atenuación, las redes HFC son vulnerables a otras perturbaciones que degradan la calidad de la señal, siendo el ruido y la interferencia dos de los más problemáticos.

Ruido

El ruido se refiere a cualquier señal no deseada que se mezcla con la señal útil, interfiriendo con su interpretación. En las redes HFC, el ruido puede originarse tanto dentro de la propia red como de fuentes externas.

  • (Efecto Embudo o Domo Radiante): Las redes HFC son particularmente susceptibles al "efecto embudo". Numerosas fuentes de ingreso de pequeña envergadura, provenientes de puntos débiles en el blindaje de los cables coaxiales, se van sumando a medida que la señal avanza. Estas pequeñas fugas de ruido, que individualmente podrían ser insignificantes, se acumulan a lo largo de la red, especialmente en las ramas de la estructura de árbol y rama, formando un "tronco común" de ruido que puede degradar severamente la calidad de la señal en un nodo completo. Un solo punto débil en el blindaje, si se encuentra cerca de una fuente de ruido externa, puede ser suficiente para afectar a todo un nodo.
  • Ruido Intermitente: Una de las características más frustrantes del ruido en las redes HFC es su naturaleza intermitente. El ruido puede aparecer y desaparecer, haciendo que la localización de su fuente sea una tarea ardua y desesperada para los técnicos. Cada vez que la fuente de ruido se vuelve activa, comienza una carrera contra el tiempo para identificar por dónde está accediendo a la planta antes de que la señal anómala se desvanezca nuevamente.

Interferencia

La interferencia ocurre cuando señales de otras fuentesktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionenktionen

tags: #que #son #las #atenuadas #en #redes